Bir PVsyst raporunun güvenilir olup olmadığını anlamak için önce özet sayfadaki yıllık üretimi ortaya çıkaran girdilere bakmak gerekir: hangi meteoroloji verisi kullanıldı, ufuk ve yakın gölge nasıl modellendi, hangi modül ve evirici dosyaları seçildi, DC/AC oranı ne. Ardından kayıp diyagramı satır satır okunur ve her kalemin sahaya uygun olup olmadığına bakılır. Performans oranı, özgül üretim ve P50/P90 ancak bu kontrolden sonra anlam kazanır.
Girdi sayfaları: meteoroloji kaynağı
Simülasyonun en büyük belirsizliği hava verisindedir ve raporda kaynağın adı mutlaka yazar. Kaynaklar birbirinin yerine kullanılabilecek kadar benzer değildir.
PVsyst’e dahil gelen Meteonorm, aylık değerleri yer istasyonları ve uydu verisinden üretir. Dokümantasyona göre Meteonorm’un saatlik değerleri ölçülmüş değildir, aylık değerlerden türetilen sentetik verilerdir. PVGIS, uydu tabanlı SARAH2 ve yeniden analiz tabanlı ERA5 gibi veri setlerinden tipik meteorolojik yıl sağlar. Solargis gibi ücretli sağlayıcılar ise uydudan türetilmiş saatlik zaman serisi verir. Hangisinin bir sahayı daha iyi temsil ettiği ancak o bölgedeki ölçümlerle doğrulanarak anlaşılabilir.
Raporda şunları arayın:
- Kullanılan kaynağın adı, sürümü ve kapsadığı yıllar.
- Verinin tipik meteorolojik yıl mı, belirli bir yıl mı, aylık değerlerden sentezlenmiş mi olduğu.
- Başka bir kaynakla karşılaştırma yapılıp yapılmadığı ve fark ne çıktıysa hangisinin neden seçildiği.
Belirli bir yılın verisiyle yapılan simülasyon, uzun dönem ortalaması yerine geçmez. PVsyst’e göre böyle bir veriyle güvenilir bir P50/P90 göstergesi belirlenemez.
Gölge modeli, modül ve evirici dosyaları
Ufuk ve yakın gölge
Ufuk çizgisi, santral alanının yaklaşık on katından daha uzaktaki ve santrali bir bütün olarak gölgeleyen engeller içindir. Raporda ufuk profilinin nereden geldiği yazmalıdır: sahada ölçülmüş mü, bir araçtan mı alınmış, yoksa hiç tanımlanmamış mı? Tepelik bir bölgede ufuk tanımı olmayan bir simülasyon iyimserdir.
Yakın gölge için PVsyst, santralin ve çevresinin üç boyutlu modelini ister. Burada hesap yönteminin adı önemlidir. Doğrusal yöntem yalnızca hücreye ulaşmayan ışığı sayar ve dokümantasyona göre toplam gölge kaybının alt sınırını verir. Seri bağlı modüllerde bir hücre gölgelendiğinde bütün dizinin akımı düşer. Bu elektriksel etki, dizilere göre hesap ya da modül yerleşimine göre ayrıntılı hesap seçildiğinde modele girer. Dizilere göre hesapta bir elektriksel etki oranı seçilir. Dokümantasyon bu oranın düzenli sıralı sistemlerde yüzde yüze yakın, baca ve ağaç gibi düzensiz gölgelerde yüzde 60-80 düzeyinde olabileceğini belirtir. Sıralı bir arazi santralinde oranın düşük tutulduğunu görürseniz nedenini sorun.
PAN ve OND dosyaları
Modülün davranışı PAN, eviricinin davranışı OND dosyasından gelir. Rapordaki model adının teklif edilen ve tedarik edilecek ekipmanla aynı olduğunu kontrol edin. Modül dosyasında kullanıcı tanımlı bir geliş açısı profili varsa ayrıca dikkat edin. PVsyst bazı üreticilerin bu performansı abarttığını belirtir ve gerçekçi olmayan profillerin yıllık üretimi varsayılan Fresnel modeline göre yüzde 2’ye kadar değiştirebileceğini söyler.
DC/AC oranı
PVsyst, modül dizisinin STC’deki nominal gücünün evirici nominal gücüne oranını PNom oranı, yani DC/AC oranı olarak tanımlar. Dokümantasyona göre önemli aşırı yük kayıplarından kaçınmak için 1,25 ile 1,3 arası oranlar tercih edilir. Boyutlandırma ekranındaki aşırı yük tahmini basitleştirilmiş bir hesaptır ve kaybı yüksek gösterebilir, güvenilir değer yalnızca tam simülasyondan çıkar. Şebekeye verme gücü sınırlandırılmışsa bu kesinti ayrı bir kalem olarak gösterilebilir. Raporda bu ayrımın yapılıp yapılmadığına bakın.
Kayıp diyagramı: ışınımdan dizi çıkışına
Kayıp diyagramı yukarıdan aşağı enerjinin nereye gittiğini gösterir. Her yüzde bir önceki adıma göre hesaplandığı için, girilen ayar değeri ile diyagramda görülen değer her zaman aynı olmaz.
Optik kayıplar
Ufuk ve yakın gölge kayıpları ilk satırlardadır. Ardından geliş açısı kaybı, yani IAM gelir. Bu kayıp ışığın cam yüzeyden yansımasından doğar ve geliş açısı büyüdükçe artar. Daha sonra kirlenme gelir. PVsyst kirlenmeyi aylık değerlerle girmeye izin verir ve kaybın yağışa bağlı olduğunu vurgular. Dokümantasyona göre orta yağışlı iklimlerde kirlenme genellikle yüzde birin altındadır, sanayi bölgelerinde birkaç yüzdelik etkiler yaygındır, kırsal tarım bölgelerinde bazı mevsimlerde önemli olabilir. Kuş pislikleri ve çerçeve kenarında biriken toz yağmurla temizlenmez. Tozlu bir arazide bütün yıl için tek ve düşük bir değer girilmişse, bu satır sorgulanmalıdır.
Dizi kayıpları
Işınım seviyesi kaybı, modül veriminin STC’deki 1000 W/m² referansına göre düşük ışınımda azalmasından doğar. Sıcaklık kaybı çoğunlukla dizi kayıplarının en büyüğüdür. Modüller 25 °C’de derecelendirilir, sahada ise daha sıcak çalışır ve dokümantasyona göre tipik güç kaybı her derece için yüzde 0,2 ile 0,4 arasındadır. Hesap, modülle çevresi arasındaki ısı aktarım katsayılarına dayanır ve PVsyst bu katsayıların gerçek sistem verisine göre ayarlanması gerektiğini belirtir. Raporda varsayılan değerlerin mi, montaj tipine uyarlanmış değerlerin mi kullanıldığını sorun.
LID, p tipi kristal modüllerde ilk güneşlenme saatlerinde görülen kayıptır. PVsyst bu kaybın tipik olarak yüzde 1-3 arasında olduğunu, n tipi hücrelerde görülmediğini ve değer girilecekse yüzde 2 önerdiğini belirtir. Modül kalitesi kaybının varsayılanı, güç toleransının dörtte biridir. Yüzde artı eksi 3 toleransta bu yüzde 1,5 kayıp, yalnızca artı yönlü toleransta ise yüzde 0,75 kazanç demektir. Uyumsuzluk kaybı, modüller arasındaki küçük güç farklarından doğar ve projeye göre PVsyst araçlarıyla uyarlanmalıdır.
Dizi omik kaybı, modüllerden evirici girişine kadar kablo direncinden doğar. Varsayılan değer STC’de yüzde 1,5’tir. Kayıp akımın karesiyle değiştiği için yıllık diyagramda genellikle bu değerin yaklaşık yüzde 60’ı kadar görünür. Diyagramda bunun çok altında bir değer görürseniz kablo kesitlerinin gerçek tasarımla uyumlu olduğunu kontrol edin.
Kayıp diyagramı: evirici ve sistem kayıpları
Evirici kayıpları birkaç satıra ayrılır. Çalışma sırasındaki verim kaybı evirici verim eğrisinden hesaplanır. Nominal güç üzerindeki kayıp, dizinin gücü eviricinin verebileceği gücü aştığında eviricinin çalışma noktasını kaydırmasıyla oluşan kırpma kaybıdır. Güç eşiği, gerilim penceresinin altı ve üstü ile maksimum akım için de ayrı kayıplar vardır. Gerilim penceresi kayıpları belirginse dizi uzunluğunun eviriciyle uyumunu sorun.
Eviriciden sonra AC kablo kaybı ve varsa dış trafo kaybı gelir. Trafonun demir kaybı şebekeye bağlı olduğu sürece sabittir ve gece de devam eder. PVsyst’te varsayılan demir kaybı referans gücün yüzde 0,1’idir ve trafoyu gece ayırma seçeneği vardır. Bu seçenek gerçek işletmeyle uyumlu değilse gece kayıpları rapordan düşmüş olur.
Yardımcı tüketim, fan, klima, aydınlatma ve kontrol ekipmanının harcadığı enerjidir. PVsyst bu kalemi yalnızca ilgili kutu işaretlendiğinde hesaba katar ve evirici verim eğrisi iç tüketimi zaten içeriyorsa ayrıca girilmemesini söyler. Satırın hiç görünmemesi, bu tüketimin unutulduğunu gösterebilir.
Kullanılamazlık kaybı, sistemin arıza ya da bakım nedeniyle kapalı kaldığı zaman oranıdır. PVsyst bu süreleri rastgele dağıtabilir. Ortaya çıkan enerji kaybı mevsime ve hava durumuna bağlı olduğu için girilen süre oranıyla birebir örtüşmez.
Özgül üretim ve performans oranı
PVsyst’in normalleştirilmiş göstergelerinde referans verim Yr, panel düzlemine gelen ışınıma eşittir. Toplama kayıpları çıkınca dizi verimi Ya, evirici ve sistem kayıpları çıkınca sistem verimi Yf bulunur. Performans oranı Yf’nin Yr’ye bölümüdür. Özgül üretim ise Yf’nin yıllık karşılığıdır ve kWh/kWp olarak yazılır.
Bu tanımdan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, PR panel düzlemindeki ışınıma göre hesaplandığı için eğim ve yön kararının getirdiği ışınım kazancını göstermez. İki tasarımı karşılaştırırken özgül üretime bakmak gerekir. İkincisi, PR’ı yükselten her şey kayıp diyagramında bir satırın küçülmesidir. Yüksek bir PR gördüğünüzde hangi satırın küçük olduğuna bakın.
P50/P90 ve belirsizlik tablosu
PVsyst yıllık üretimin simülasyon sonucu etrafında normal dağıldığını varsayar. Belirsizlik kaynakları kareleri toplanarak birleştirilir, P90 ortalamanın 1,28 standart sapma altına düşer. Bu yüzden raporun belirsizlik tablosundaki her satırı okumak gerekir.
Dokümantasyona göre yıldan yıla hava değişkenliği belirsizliğin en büyük kaynağıdır, onu modül modeli ve parametreleri izler. Evirici verimindeki belirsizlik ihmal edilebilir düzeydedir. Kirlenme ve modül kalitesi sahaya çok bağlıdır. Uzun dönem bozulma ise P90 kavramıyla uyumlu değildir. Tabloda hava değişkenliği olağandışı düşük girilmişse P90, P50’ye yapay biçimde yaklaşır.
Bu hesap, uzun dönem ortalamasının kendisindeki hatayı kapsamaz. Yöntem yalnızca yıllık üretim için anlamlıdır ve güvenilir bir P90 için PVsyst en az 15-20 yıllık kayıt önerir. Eski sürümlerde iklim değişikliği diye geçen ve 8.1.5 sürümünde ortalama enerji kayması adını alan parametre, güncel verilerle genellikle sıfır bırakılmalıdır. Raporda bu parametre sıfırdan farklıysa gerekçesini isteyin.
Simülasyonu iyi göstermenin sık yolları
Aşağıdakiler tek başına hata sayılmaz, ama gerekçesi yazılmamışsa rapordaki üretim iyimserdir:
- Birkaç meteoroloji kaynağından en yüksek ışınımı vereni seçip karşılaştırmayı rapora koymamak.
- Tepelik bir sahada ufuk profili tanımlamamak ya da yakın gölgeyi yalnızca doğrusal yöntemle hesaplamak.
- Tozlu ya da tarım bölgesindeki bir sahada yıl boyu sabit ve düşük kirlenme girmek.
- Isı aktarım katsayılarını montaj tipine bakmadan, gerekçesiz seçmek.
- Modül kalitesini kazanç olarak girip bunu tedarik edilecek modülün test verisiyle desteklememek.
- P tipi modülde LID’yi sıfır bırakmak.
- Yardımcı tüketimi, trafo gece kaybını ya da kullanılamazlığı modele hiç koymamak.
- Belirsizlik tablosunda hava değişkenliğini düşük tutarak P90’ı P50’ye yaklaştırmak.
- Teklifteki ekipman yerine daha verimli bir modülün ya da eviricinin dosyasıyla simülasyon yapmak.
Grup Ağırman olarak fizibilite çalışmalarında PVsyst modelini sahanın üç boyutlu topoğrafyası ve meteoroloji verisiyle kuruyor, gölgeyi string bazında hesaplıyor ve P50/P90 üretim raporunu LCOE hesabıyla birlikte veriyoruz. Çift yüzlü modül değerlendirilen sahalarda albedo ve arka yüz etkisini de modele ekliyoruz.
Bu yazı PVsyst dokümantasyonunun Ekim 2026 itibarıyla yayımlanan haline göre hazırlandı, raporu değerlendirirken kullanılan sürümün güncel dokümantasyonunu kontrol edin.