Çatı tipi GES.

Çatı tipi GES, güneş panellerinin bir binanın çatısına monte edildiği ve üretilen elektriğin çoğunlukla aynı binanın tüketiminde kullanıldığı güneş enerjisi santralidir. Gündüz saatlerinde yüksek elektrik tüketen fabrikalar, soğuk hava depoları, lojistik merkezleri ve ticari binalar bu modelden en çok fayda sağlayan işletmelerdir. Çatının statik kontrolünden elektrik projesine, kurulumdan kabule kadar olan işleri birlikte yürütüyoruz.

Neden çatı santrali?

Çatı santralinin en belirgin avantajı ayrı bir arazi gerektirmemesidir. Fabrika ya da depo çatısı zaten vardır ve çoğunlukla kullanılmayan bir yüzeydir. Üretilen elektrik binanın içinde tüketildiği için şebekeden çekilen enerji azalır.

Öz tüketim modeli, üretim saatleriyle tüketim saatlerinin örtüştüğü tesislerde anlamlıdır. Gündüz vardiyasıyla çalışan bir üretim tesisi, sürekli çalışan soğutma sistemleri olan bir depo ya da klima yükü yüksek bir ticari bina buna örnektir. Tüketimin büyük bölümü gece olan bir tesiste üretilen enerjinin önemli kısmı şebekeye gider ve yatırımın hesabı değişir.

Bu yüzden çalışmaya her zaman tesisin tüketim verisiyle başlıyoruz. Elektrik faturaları ve mümkünse saatlik sayaç verisi, kurulu gücün ne olması gerektiğini gösterir.

Öz tüketim ve mahsuplaşma nasıl işler?

Çatı santrali binanın elektrik tesisatına bağlandığında, panellerin ürettiği enerji önce binanın o anki tüketimini karşılar. Fabrikanın makineleri, aydınlatması ve iklimlendirmesi çalışırken üretimin büyük kısmı bina içinde kalır ve sayaçtan şebekeye çekilen enerji azalır.

Üretimin tüketimi aştığı saatlerde, örneğin hafta sonu ya da öğle arasında, fazla enerji çift yönlü sayaç üzerinden şebekeye verilir. Şebekeye verilen enerjinin şebekeden çekilen enerjiyle hangi dönemde ve hangi esaslarla mahsuplaşacağı, fazlanın nasıl değerlendirileceği Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin güncel haliyle belirlenir. Bu kurallar zaman içinde değişebiliyor ve her değişiklik yatırımın hesabını doğrudan etkiliyor.

Bu yüzden kurulu gücü seçerken yıllık toplam tüketime bakmak yetmez. Saatlik tüketim profilini üretim eğrisiyle üst üste koyuyor, üretimin ne kadarının bina içinde tüketileceğini ve ne kadarının şebekeye gideceğini hesaplıyoruz. Kurulu güç seçimini bu hesaba ve güncel mahsuplaşma kurallarına göre yapıyoruz.

Çatının taşıma kapasitesi ve örtü durumu

Çatı santrali projesinde statik ayrı bir inceleme ister. Paneller, konstrüksiyon ve balastlı sistemlerde ağırlık blokları çatıya kalıcı bir ek yük getirir. Bu yükün yanında kar ve rüzgâr yükleri de hesaba girer. Taşıyıcı sistemin bu yükleri güvenle taşıyıp taşımadığını bir inşaat mühendisine hesaplatıyoruz. Güçlendirme gerekiyorsa öneri de bu hesaptan çıkar.

Örtü malzemesinin durumu da önemlidir. Santral uzun yıllar çatıda kalacaktır. Ömrünün sonuna yaklaşmış bir sandviç panel ya da su almaya başlamış bir teras üzerine santral kurmak, birkaç yıl sonra panelleri sökmeyi gerektirebilir. Böyle durumlarda örtünün santralden önce yenilenmesini öneriyoruz.

Montaj sistemi çatı tipine göre seçilir:

• Trapez ve sandviç panel çatılarda örtüye kenetlenen ya da contalı vidalarla bağlanan ray sistemleri
• Beton teras çatılarda örtüyü delmeyen balastlı sistemler
• Kiremit çatılarda kiremit altındaki taşıyıcıya bağlanan kancalı sistemler

Gölge analizi ve yerleşim

Çatıda gölge kaynağı çoktur ve çoğu ilk bakışta fark edilmez. Bacalar, havalandırma çıkışları, aydınlık kubbeleri, parapet duvarları, asansör kuleleri ve yan taraftaki daha yüksek binalar günün farklı saatlerinde panellerin bir kısmını gölgede bırakır. Bir string içindeki tek bir panelin gölgede kalması bütün stringin üretimini aşağı çeker.

Çatıyı bütün engelleriyle birlikte PVsyst’te modelliyor, her stringin gölge eğrisini ayrı ayrı çıkarıyoruz. Gölgeye maruz kalan bölgelerde string dizilimini buna göre kuruyor, gerekiyorsa o bölgeyi boş bırakıyoruz. Paneller arasında bakım ve yangın müdahalesi için yürüme yolları bırakmak da yerleşimin parçasıdır.

Elektrik tasarımı ve bina tesisatına bağlantı

Çatı santrali, binanın mevcut elektrik tesisatının bir parçası haline gelir. Eviricilerin nereye konacağını, AC tarafının hangi panoya ve hangi kesiciyle bağlanacağını, mevcut ana panonun bu bağlantıyı kaldırıp kaldırmadığını yerinde inceliyoruz. Tesisin kendi trafosu varsa trafonun kapasitesi ve OG tarafındaki koruma düzeni de değerlendirmeye girer.

DC kabloların bina içinden geçtiği yerlerde yangın güvenliği önceliklidir. Kablo güzergâhını kaçış yollarından uzak tutuyor, gerekli yerlerde yangına dayanıklı kanal kullanıyor, itfaiyenin sistemi güvenle devre dışı bırakabileceği ayırma noktalarını belirliyoruz. Elektrik projesini AutoCAD Electrical ile çiziyor, bina projesiyle birlikte çalışılan işlerde Revit MEP modeline işliyoruz.

Topraklama ve yıldırımdan korunma tarafında santralin konstrüksiyonunu binanın mevcut topraklama sistemine bağlıyor, çatıdaki paratoner sistemiyle uyumu kontrol ediyoruz. Aşırı gerilim koruma elemanlarını DC ve AC tarafında ayrı ayrı yerleştiriyoruz.

Başvuru, kurulum ve kabul

Öz tüketim amaçlı çatı santralleri lisanssız üretim kapsamında değerlendirilir. Bağlantı başvurusu bölgedeki EDAŞ’a yapılır, uygun görülürse proje onayı ve bağlantı anlaşması aşamalarına geçilir. Kurulu güç sınırları, mahsuplaşma esasları ve istenen belgeler Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin güncel haline göre belirlendiği için başvuru öncesinde mevzuatı her proje için yeniden kontrol ediyoruz.

Kurulum çoğunlukla tesis çalışırken yapılır. Malzemenin çatıya alınması, çatıda güvenli çalışma için yaşam hatları ve korkuluklar, montaj ve kablolama bir iş programına bağlanır. Çatıda yüksekte çalışma riskini ISO 45001 kapsamındaki iş güvenliği planıyla yönetiyoruz.

Kurulum tamamlandığında IEC 62446’ya göre I-V eğrisi testi, izolasyon ölçümü ve termal kamera taraması yapılır. Ölçüm raporları ve proje dokümanları kabul dosyasında toplanır, dağıtım şirketinin kabulünden sonra sistem devreye girer.

Teslimden sonra tesisin teknik ekibine sistemin nasıl çalıştığını, izleme ekranının nasıl okunacağını ve bir arıza ya da yangın durumunda santralin nasıl güvenle devre dışı bırakılacağını anlatıyoruz. Çatı santrali binanın bir parçası olduğu için bina yönetiminin yangın ve acil durum planına da işlenmelidir. Ayırma noktalarının yerini ve kullanım sırasını gösteren etiketleri pano ve eviricilerin yanına yerleştiriyoruz.