GES fizibilitesi.

GES fizibilitesi, bir arazinin ya da çatının güneş santrali için uygun olup olmadığını, ne kadar elektrik üreteceğini, şebekeye nasıl bağlanacağını ve yatırımın kendini nasıl geri ödeyeceğini yatırım kararından önce hesaplayan çalışmadır. Arazisini değerlendirmek isteyen mülk sahipleri, çatısına santral kurmayı düşünen fabrika yöneticileri ve finansman arayan yatırımcılar bu rapora ihtiyaç duyar. Ön fizibilite raporunu genellikle 3-5 iş gününde, kapsamlı yatırım analizini ve EDAŞ başvuru hazırlık dosyasını ortalama 10 iş gününde hazırlıyoruz.

Fizibilite neden yatırımdan önce yapılır?

Bir güneş santralinin maliyetinin büyük kısmı ilk yatırımdadır. Santral bir kez kurulduktan sonra yerleşimi, panel eğimini ya da bağlantı noktasını değiştirmek çok pahalıya mal olur. Sahanın kuzeyindeki bir tepenin kış aylarında bıraktığı gölge, bağlantı yapılacak hattın beklenenden uzak olması ya da çatının ek yükü taşıyamaması, kurulumdan sonra fark edildiğinde yatırımın hesabını tümüyle değiştirebilir.

Fizibilite bu soruları kâğıt üzerinde, para harcanmadan önce cevaplar. Rapor bankaya, ortaklara ya da yönetim kuruluna sunulacak bir karar belgesidir, bu yüzden sonuç rakamlarının hangi varsayımlarla bulunduğunu da açıkça yazıyoruz.

Çalışmaya başlamak için gereken bilgiler

Fizibiliteye başlamak için büyük bir dosya gerekmez. Arazi projelerinde sahanın konumu ya da ada ve parsel numarası, tapu kaydı ve biliniyorsa imar durumu yeterlidir. Çatı projelerinde bunlara binanın mimari ve statik projesi, çatı örtüsünün yaşı ve son on iki ayın elektrik faturaları eklenir. Saatlik sayaç verisine ulaşılabiliyorsa öz tüketim hesabı çok daha sağlıklı olur.

Yatırımcının hedefi de rapora yön verir. Amaç tesisin kendi tüketimini karşılamak mı, şebekeye enerji vermek mi, yoksa ikisinin bir karışımı mı? Bütçe sınırı, finansman yöntemi ve beklenen geri dönüş süresi gibi bilgiler, senaryoları gerçekçi aralıkta kurmamızı sağlar. Bu bilgileri ilk görüşmede birlikte netleştiriyoruz.

Elimizde eksik bilgi varsa raporda hangi varsayımı kullandığımızı yazıyor, o varsayımın sonucu nasıl etkilediğini belirtiyoruz.

Saha analizi

Çalışmaya sahayı yerinde görerek başlıyoruz. Arazide topoğrafyayı, erişim yolunu, çevredeki ağaçları ve yapıları, varsa su yataklarını ve zeminin genel durumunu kayda geçiriyoruz. Çatı projelerinde çatının taşıyıcı sistemine, örtünün yaşına, bacalara, aydınlıklara ve diğer engellere bakıyoruz.

Analizde şu sorulara cevap arıyoruz:

• Konumun uzun dönemli meteorolojik verisine göre sahaya yıllık ve aylık ne kadar güneş enerjisi düşüyor?
• Sahanın üç boyutlu topoğrafyası ve çevredeki engeller hesaba katıldığında her string hangi saatlerde gölgede kalıyor?
• En yakın OG hattı ya da trafo merkezi ne kadar uzakta ve trafonun bu üretimi kabul edecek kapasitesi var mı?

Çatı projelerinde bunlara statik ön kontrol eklenir. Taşıyıcı sistemin ek yükü taşıyıp taşımadığı belli olmadan çatı santralinin kurulu gücü hakkında konuşmak anlamsızdır.

PVsyst ile üretim simülasyonu

Saha verisini PVsyst’e aktarıp santralin yıllık üretimini hesaplıyoruz. Model, panel ve evirici seçimini, string dizilimini, panel eğimini ve yönünü, sıra arası mesafeyi ve bütün kayıp kalemlerini içerir. Sıcaklık kaybı, kirlenme, kablo kaybı, evirici verimi ve panellerin yıllar içindeki performans düşüşü bu kalemlerin başlıcalarıdır.

Hesabı birkaç senaryo için yapıyoruz. Farklı eğim açıları, farklı panel tipleri ya da sabit ve tek eksenli takip sistemi gibi seçenekler, üretim ve maliyet açısından yan yana konur. Çift yüzlü panel kullanılacaksa zeminin albedo değerini ve arka yüzden gelen ek üretimi modele dahil ediyoruz. Amaç, yatırımın seviyelendirilmiş enerji maliyetini (LCOE) düşük tutan senaryoyu bulmaktır.

Üretim tahminini P50 ve P90 değerleriyle raporluyoruz. P50 beklenen ortalama yılı, P90 ise yüzde doksan olasılıkla aşılacak daha temkinli değeri gösterir. Finansman görüşmelerinde bu iki değer birlikte istenir.

Mevzuat ve bağlantı değerlendirmesi

Teknik olarak uygun bir saha, mevzuat açısından uygun olmayabilir. Arazinin imar durumu, tarım arazisi olup olmadığı ve özel koruma alanında kalıp kalmadığı fizibilitede kontrol edilir. Lisanssız üretim yapılacaksa başvuru koşullarını ve kapasite sınırlarını Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin güncel haline göre değerlendiriyoruz. Bu kurallar sık değiştiği için değerlendirmeyi rapor tarihindeki mevzuata göre yapıyoruz.

Bağlantı tarafında dağıtım şirketinin şebeke bilgilerini ve sahaya en yakın bağlantı noktalarını inceliyoruz. Santralin alçak gerilimden mi orta gerilimden mi bağlanacağı, trafo gerekip gerekmediği ve bağlantı için yapılacak hattın uzunluğu yatırım maliyetini doğrudan etkiler. Kapsamlı fizibilite çalışmasında EDAŞ’a yapılacak bağlantı başvurusunun ve çağrı mektubu sürecinin hazırlık dosyasını da çıkarıyoruz.

Yatırım geri dönüş analizi

Üretim tahmini, finansal hesabın girdisidir. Kapsamlı fizibilitede ekipman, montaj, bağlantı ve izin maliyetlerini tahmin ediyor, işletme ve bakım giderlerini ekliyor, üretilen enerjinin değerini öz tüketim ya da şebekeye satış senaryosuna göre hesaplıyoruz. Bu hesaptan yatırımın geri dönüşü (ROI) ve iç verim oranı (IRR) çıkar.

Finansal sonuç, kullanılan varsayımlar kadar güvenilirdir. Elektrik fiyatı, kur, faiz ve ekipman fiyatı gibi değişkenler için kullandığımız değerleri raporda ayrıca listeliyor, bu değerler değiştiğinde sonucun nasıl etkileneceğini gösteren duyarlılık analizini ekliyoruz.

Fizibiliteden sonraki adım

Rapor teslim edildiğinde yatırımcının önünde üç seçenek olur: projeyi önerilen haliyle sürdürmek, senaryolardan birini değiştirerek yeniden değerlendirmek ya da yatırımdan vazgeçmek. Raporu bir toplantıda birlikte gözden geçiriyor, varsayımlar ve riskler hakkındaki soruları cevaplıyoruz.

Proje devam edecekse fizibilitede hazırlanan veriler sonraki aşamaların girdisi olur. PVsyst modeli elektrik projesinin temelini oluşturur, saha incelemesinde toplanan bilgiler yerleşim planına aktarılır, başvuru hazırlık dosyası EDAŞ’a yapılacak bağlantı başvurusuna dönüşür. Böylece aynı sahayı ikinci kez incelemek ya da modeli baştan kurmak gerekmez.

Santral işletmeye girdikten sonra da fizibilitedeki üretim tahmini işe yarar. Gerçekleşen üretimi P50 değeriyle karşılaştırmak, santralin beklenen performansta çalışıp çalışmadığını gösteren ilk göstergedir.