GES projeleri.

Güneş enerjisi santrali (GES), güneş ışığını fotovoltaik paneller üzerinden elektriğe çeviren ve bu elektriği şebekeye ya da bir tesisin iç tüketimine aktaran üretim tesisidir. Arazisini değerlendirmek isteyen mülk sahipleri, elektrik faturasını düşürmek isteyen fabrikalar ve enerji yatırımı yapan şirketler GES projesine ihtiyaç duyar. Grup Ağırman olarak Çankaya, Ankara’daki merkezimizden bu projelerin fizibilitesini, elektrik tasarımını, kurulumunu, kabulünü ve işletme dönemindeki bakımını yürütüyoruz.

Bir GES projesi hangi işlerden oluşur?

Paneller sahaya gelmeden önce cevaplanması gereken sorular vardır: Bu alana yılda ne kadar güneş düşüyor, çevredeki tepe ya da bina hangi saatlerde gölge bırakıyor, en yakın dağıtım hattı ya da trafo bu üretimi kabul edebilecek kapasitede mi, çatı ek yükü taşıyabilir mi?

Bu soruların cevabı fizibilite aşamasında verilir. Ardından elektrik projesi gelir. String dizilimi, evirici seçimi, DC ve AC kablo kesitleri, koruma elemanları, topraklama ve yıldırımdan korunma bu projede belirlenir. Santral orta gerilim seviyesinden bağlanacaksa trafo ve OG hücre tasarımı da işin parçasıdır. Kurulum, test ve resmi kabul bu projeye göre yapılır. Santral devreye girdikten sonra uzun bir işletme dönemi başlar ve bu süre boyunca üretimin izlenmesi gerekir.

Sayfanın altındaki dört alt hizmet bu zinciri bölümlere ayırıyor. Arazi tipi GES ve çatı tipi GES, iki farklı kurulum türünün tasarım ve uygulama tarafını anlatıyor. GES fizibilitesi yatırım kararından önceki analiz çalışmasını, GES bakım ve izleme ise santral çalışmaya başladıktan sonraki dönemi kapsıyor.

Arazi tipi ve çatı tipi santral arasındaki fark

Arazi tipi santraller toprağa çakılan ya da betona oturtulan çelik konstrüksiyonlar üzerine kurulur. Alan genişse kurulu güç büyür, panel eğimi ve sıra arası mesafe en verimli değere göre seçilebilir. Buna karşılık zemin etüdü, arazi tesviyesi, saha içi yollar, çevre güvenliği ve çoğu zaman bağlantı noktasına kadar uzanan bir enerji hattı ya da trafo merkezi gerekir.

Çatı tipi santraller fabrika, depo, AVM ya da konut çatılarına kurulur. Ayrı bir arazi gerekmez ve üretilen elektrik çoğunlukla binanın kendi tüketiminde kullanılır. Bu öz tüketim modeli, gündüz saatlerinde yoğun elektrik çeken sanayi tesisleri için anlamlıdır. Çatıda karar verirken bakılan şeyler farklıdır: çatının taşıyıcı sisteminin ek yükü kaldırıp kaldıramadığı, örtü malzemesinin durumu, yangın güvenliği ve bakım için güvenli erişim. Elektrik tasarımının temel kuralları iki türde de aynıdır ve tasarımı sahanın kısıtlarına göre uyarlıyoruz.

Lisanssız üretim ve bağlantı süreci

Türkiye’de GES projelerinin büyük bölümü lisanssız elektrik üretimi kapsamında yapılır. Bu modelde yatırımcı, üretim lisansı almadan, bağlı olduğu tüketim noktasıyla ilişkilendirilmiş bir santral kurar. Üretilen enerjinin tüketimle mahsuplaşması ve ihtiyaç fazlası enerjinin şebekeye verilmesi yönetmelikte tanımlanan kurallara göre yürür.

Süreç genel hatlarıyla şöyle ilerler:

• Bölgedeki elektrik dağıtım şirketine (EDAŞ) bağlantı başvurusu yapılır.
• Şebekede uygun kapasite varsa başvuru sahibine çağrı mektubu verilir.
• Elektrik projesi hazırlanıp onaya sunulur, bağlantı anlaşması imzalanır.
• Kurulum tamamlandıktan sonra kabul yapılır ve santral enerjilendirilir.

Kapasite sınırları, başvuru dönemleri ve istenen belgeler Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin güncel haline ve EPDK kararlarına göre sık sık değişiyor. Bu yüzden her projede başvuruyu hazırlamadan önce güncel mevzuatı kontrol ediyor, dosyayı ona göre kuruyoruz.

Bir GES projesine nereden başlanır?

Elimizde bir arazi ya da çatı, bir de kabaca bir yatırım fikri olduğunda ilk adım fizibilitedir. Bunun için bizden istenen bilgiler azdır: sahanın konumu, tapu ve imar bilgisi, çatı projelerinde binanın statik projesi ve son on iki ayın elektrik faturaları. Bu bilgilerle sahayı inceliyor, kurulabilecek gücü ve beklenen üretimi hesaplıyor, bağlantı imkânını araştırıyoruz.

Ön fizibilite raporu, yatırımın devam edip etmeyeceğine karar vermek için yeterli bilgiyi verir. Karar olumluysa kapsamlı analiz ve EDAŞ başvuru dosyası hazırlanır. Bu iki aşama yatırımcının henüz büyük bir harcama yapmadığı dönemdir. Mühendislik, tedarik ve kurulum sözleşmesi ancak bağlantı imkânı netleştikten sonra gündeme gelir. Bu sırayı izlemek, bağlantı alamayan bir sahaya ekipman siparişi verilmesi gibi geri dönüşü zor hataların önüne geçer.

Elektrik tasarımında dikkat ettiğimiz noktalar

Santralin ömrü boyunca ne kadar enerji üreteceği büyük ölçüde tasarım masasında belirlenir. Panellerin string halinde nasıl gruplandığı, her stringin evirici giriş gerilim aralığına uyup uymadığı, kablo kesitlerinin gerilim düşümünü makul seviyede tutup tutmadığı üretime doğrudan yansır.

Tasarımda PVsyst ile enerji simülasyonu yapıyor, elektrik projelerini AutoCAD Electrical ile çiziyoruz. Şebeke bağlantısı ve kısa devre hesapları gereken projelerde DIgSILENT PowerFactory, bina içindeki elektrik altyapısıyla birlikte çalışılan çatı projelerinde Revit MEP kullanıyoruz. Gölge analizinde sahanın üç boyutlu topoğrafyasını ve meteorolojik verileri modele alıyor, her stringin gölge eğrisini ayrı ayrı çıkarıyoruz. Çift yüzlü (bifacial) panel kullanılacaksa zeminin albedo değerini de hesaba katıyoruz.

Koruma tarafında DC sigortalar, aşırı gerilim koruma elemanları, AC kesiciler, topraklama ağı ve yıldırımdan korunma sistemi birlikte tasarlanır. Orta gerilimden bağlanan santrallerde trafo, OG hücreleri ve koruma röleleri de bu tasarımın parçasıdır. Projeleri EPDK, TEDAŞ ve TEİAŞ kurallarına göre hazırlıyoruz, bu da onay ve kabul aşamalarında projenin geri dönme ihtimalini azaltır.

Kurulumdan işletmeye

Anahtar teslim (EPC) projelerde mühendislik, malzeme tedariki ve sahadaki uygulama tek sözleşme altında toplanır. Statik konstrüksiyonun montajını ve kablolama işlerini kendi mühendislerimizle denetliyoruz. Kurulum bittiğinde IEC 62446 kapsamında ölçümler yapılır: I-V eğrisi testi her stringin beklenen karakteristikte çalışıp çalışmadığını gösterir, izolasyon ölçümü kablo ve bağlantılardaki kusurları ortaya çıkarır, termal kamera taraması ise sıcak noktaları yakalar. Bu ölçümlerin raporları resmi kabul dosyasına girer.

Santral çalışmaya başladıktan sonra üretim verisini izliyor, performans oranını takip ediyor, periyodik temizlik ve termal analiz yapıyoruz. Beklenenden düşük üretimin nedeni bazen tek bir arızalı string ya da kirlenmiş bir panel sırasıdır ve izleme yapılmazsa bu durum aylarca fark edilmeyebilir.

Çalışmalarımızı ISO 9001 kalite, ISO 14001 çevre ve ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri çerçevesinde yürütüyoruz. Proje koordinasyonunu Ankara ve İstanbul’dan yapıyor, saha ekiplerimizi Türkiye’nin her bölgesine gönderiyoruz.